Samoocena w pracy nauczyciela

         Podstawowym warunkiem powstania u człowieka obrazu własnej osoby jest umiejętność dokonania zróżnicowania ja-reszta świata. Zdaniem wielu autorów ma to miejsce już około 1-go roku życia. To pojawienie się poczucia własnej odrębności oznacza powstanie struktury poznawczej, wokół której integrowane są wszelkie dotyczące człowieka informacje. Ta elementarna samowiedza dotyczy początkowo tylko własnej fizyczności. Pierwsze przejawy pewnej samodzielności w samoocenie można zaobserwować około 10-go roku życia. Przejawia się to próbami porównania swojego zachowania oraz ocen szkolnych z zachowaniem i ocenami innych kolegów. Nieco później, około 13-go roku życia nabywamy umiejętność posiadania krytycznego stosunku do samego siebie. Wyższy etap rozwoju świadomości samego siebie to okres około 15-go roku życia. Wtedy samoocena jest już bardziej pogłębiona i oprócz komponentu uczuciowego pojawiają się w niej komponenty intelektualne i społeczne. Najwyższy etap to samoocena dojrzała, która charakteryzuje się umiejętnością samodzielnego i krytycznego spojrzenia na siebie, co jest skutkiem zrozumienia istotnych cech własnej osobowości. Taki rodzaj a raczej poziom samooceny jest bardzo pożądany w wykonywaniu zawodu nauczyciela. Samodzielność w podejmowaniu decyzji w wypadku nauczyciela w sposób bezpośredni wpływa na drugiego człowieka-jego wychowanka. Zaś umiejętność krytycznego spojrzenia na skutki swoich działań pozwala na stałe doskonalenie warsztatu pracy, podnoszenie kwalifikacji i ustawiczną pracę nad sobą.

    Jednym z centralnych elementów samowiedzy jest właśnie samoocena, rozumiana jako rodzaj sądów wartościujących. Inaczej mówiąc, jest to zespół sądów i opinii, które jednostka odnosi do swojej osoby, cech fizycznych i uzdolnień. Hipotetyczny mechanizm tworzenia samoocen prawdopodobnie składa się z trzech faz:
    --artykulacja ocenianej cechy
    --wartościowanie jej
    --formułowanie ostatecznej samooceny

    Psychologowie amerykańscy szeroko rozwinęli teorię „ja społecznego”. Według nich w procesach społecznych oddziaływań jednostka uczy się patrzenia na siebie jako na przedmiot poznania i tak siebie widzi, jak widzi ją najbliższe otoczenie. Według E.Aronsona samoocena to „dokonywanie przez ludzi oszacowania wartości samych siebie, to znaczy rozmiaru, w jakim spostrzegają siebie jako dobrych, kompetentnych i przyzwoitych”. Miarą poziomu samooceny globalnej jest poziom oceny tej cechy, która uważana jest przez jednostkę za dominującą i z którą się identyfikuje. Ustalenie tej cechy nie jest proste, ponieważ nie zawsze ją sobie uświadamiamy, bądź z różnych powodów nie chcemy jej ujawniać.

    Jest to jednak możliwe na drodze:
    --obserwacji samego siebie w różnych sytuacjach
    --określania tego, co eksponujemy, jako najbardziej dla nas charakterystyczne
    --oceny, a następnie ustalenia hierarchii osobistych wartości

           Uświadomienie sobie czym jest i w jaki sposób kształtuje się samoocena może być dla nauczyciela istotną wiedzą, którą to wiedzę warto wykorzystywać w codziennej pracy. Gdy nauczyciel umie wytworzyć w sobie konieczność stałej samooceny własnych postaw oraz weryfikacji własnych działań, łatwiej o korzystny klimat współpracy w zespole, łatwiej też o osiąganie optymalnych efektów pracy. Ustawiczna ocena swoich działań sprzyja autorefleksji, analitycznemu a zarazem syntetycznemu spojrzeniu na swój dotychczasowy dorobek. Ułatwia zarazem wytyczenie sobie nowych, bardziej ambitnych celów do realizacji na przyszłość. Możemy, zatem mówić o różnych funkcjach, jakie spełnia samowiedza.

    Nauki psychologiczne wyróżniają cztery podstawowe funkcje samowiedzy:

    --  poznawcza; polegająca na „odkrywaniu” własnej osoby i swoich właściwości
    --  instrumentalna; znajomość własnych cech, która wpływa na rodzaj
         podejmowanych przez człowieka działań i celów, jakie sobie stawia 
    --  motywacyjna; przejawia się ona w dążeniu człowieka do zachowania pewnej
         stabilności wiedzy na swój temat i wiąże się z powstawaniem standardów „ja
         idealnego”. Rozbieżność, jaką dostrzega jednostka między tymi standardami   
         a rzeczywistością, powinna stymulować do podejmowania działań o
         charakterze samowychowawczym. Najkorzystniejszym dla jednostki jest taki
         poziom rozbieżności pomiędzy „ja realnym” a „ja idealnym”, który pozwala
         dostrzec potrzeby zmian i możliwości ich dokonania
    --  generatywna; rozwija się wraz z myśleniem abstrakcyjnym. Samowiedza już
         posiadana staje się źródłem nowych informacji o sobie, na drodze
         przetwarzania i organizowania zdobytej wcześniej wiedzy i doświadczeń

         Jeżeli znamy i rozumiemy funkcje samooceny i mechanizmy jej działania, można uznać, że posiadamy dogodne narzędzie do doskonalenia rozwoju własnej osoby, a dzięki temu również i warsztatu pracy. Wykorzystanie w praktyce wiedzy o sobie sprzyja:

    -- indywidualnemu rozwojowi nauczyciela
    -- ustawicznemu podnoszeniu efektywności pracy całego zespołu
    -- współdziałaniu i współorganizacji pomiędzy nauczycielami.   

    BIBLIOGRAFIA

    1.    Włodarski Z., Matczak A.: „Wprowadzenie do psychologii”. WSiP, Warszawa, 1998.
    2.    Zaborowski Z.: „Samoocena dziecka” w „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, 1965 nr 4.
    3.    Aronson E., Wilson T., Akert R.: „Psychologia społeczna – serce i umysł“. Zysk i S-ka, Poznań 1997.


    © 2018 Przedszkole 12. All Rights Reserved.

    Please publish modules in offcanvas position.