Rodzina i jej patologie

         W ostatnim dwudziestoleciu zarówno socjolodzy, pedagodzy jak i psycholodzy dużo miejsca poświęcali problemom rodziny. Prowadzone przez nich badania najczęściej ogniskowały się wokół postaw rodzicielskich, struktury rodziny, wpływu rodziny na socjalizację dzieci i młodzieży oraz kształtowanie się więzi emocjonalnej w rodzinie.
         Rodzina jest pierwszym i jak się wydaje najważniejszym środowiskiem wychowawczym, a jednocześnie tym, które oddziałuje na jednostkę najdłużej. W niej dziecko uczy się kontaktu emocjonalnego z matką, nawiązuje pierwsze kontakty społeczne z innymi osobami i zdobywa pierwsze doświadczenia w zakresie współżycia i współdziałania w środowisku. Czynnikami wpływającymi na rozwój społeczny dziecka są: świadomość celów wychowawczych rodziców i sposób ich realizacji, postawy rodzicielskie, więzi emocjonalne w rodzinie i rodzaj stosunków międzyosobowych na terenie domu rodzinnego, a także struktura rodziny i jej poziom moralno społeczny. Czynniki te mają istotne znaczenie dla kształtowania stopnia przystosowania społecznego dziecka i nabywania umiejętności nawiązywania pozytywnych kontaktów interpersonalnych.
         W rodzinie istnieją różne systemy wzajemnych powiązań uczuciowych i oddziaływań społecznych. Każdy z członków rodziny ma wpływ na ich intensywność i treść, a także na rozwój i zmianę zachowania innych osób. Każdy z nich pełni także określone role, ma przypisane prawa i obowiązki, a tym samym zajmuje określoną pozycję w rodzinie. Rodzina ma swą strukturę wyznaczoną przez układ ról społecznych: męża, żonę, ojca, matkę dziecko oraz wynikający z niej układ stosunków międzyosobowych. Równocześnie opiera się na specyficznych wzorach zachowania, charakterystycznych jedynie dla tej rodziny, powstałych w wyniku interakcji jej członków w wielu sytuacjach życia codziennego oraz nagromadzonych tradycji pokoleniowych.

    Podstawowe funkcje rodziny.

    Z.Tyszka wyróżnił cztery podstawowe grupy funkcji, jakie spełnia rodzina:

    -- funkcje biopsychiczne
    -- funkcj ekonomiczne
    -- funkcje społeczno-wyznaczające
    -- funkcje socjopsychologiczne

         Na pierwszą grupę składają się: funkcja prokreacyjna i seksualna. Prokreacja polega na dostarczaniu społeczeństwu nowych członków. Funkcja seksualna wiąże się z zaspokojeniem potrzeb biopsychicznych małżonków. W drugiej grupie wyróżnia się funkcję materialno-ekonomiczną polegającą na pracy zarobkowej członków rodziny i zabezpieczająco-opiekuńczą, w ramach której mieszczą się działania zmierzające do zapewnienia jednostkom wchodzącym w skład rodziny jak najlepszego bytu.
    Trzecią grupę stanowią: funkcja klasowa oraz legalizacyjno-kontrolna. Ich celem jest wyznaczanie pozycji członków rodziny w strukturze społecznej i funkcjonowanie zachowań zgodnych z normami społecznymi i wewnętrznymi rodziny. Funkcje: socjalizacyjno-wychowawcza, kulturalna, rekreacyjno-towarzyska i emocjonalno-akspresyjna stanowią ostatnią z wymienionych grup. Dzięki nim rodzina wprowadza dziecko w życie społeczne, świat kultury, zaspokaja jego potrzeby emocjonalne, przygotowuje do pełnienia ról społecznych. Szczególnie ważne są te działania rodziny, dzięki którym dziecko nabywa podstawowych umiejętności życiowych, poznaje otaczający go świat, staje się członkiem społeczeństwa. Czasami zdarzają się zaburzenia w wypełnianiu przez rodzinę jednej bądź kilku funkcji, mamy wtedy do czynienia z patologią życia rodzinnego.

    Patologia życia rodzinnego jest jedną z kategorii patologii społecznej, którą można określić, jako negatywną kategorię zjawisk społecznych. Chodzi tu o zjawiska społeczne ujemnie oceniane przez społeczeństwo ze względu na swą szkodliwość, na swą kolizję z obowiązującym kodeksem moralnym czy prawnym.
    Zjawisk patologicznych nie można doszukiwać się wyłącznie w tych rodzinach, gdzie nastąpił formalny rozwód.
    Skrajne nieprzystosowanie małżeńskie może także powodować rozkład życia rodzinnego nie prowadzący do formalnego rozwodu. W takiej sytuacji jednak też można mówić o patologii życia rodzinnego.
            Rodzina współczesna znalazła się w obliczu trudnych problemów, jakie dawniej nie występowały z taką siłą. Na przykład zdrady małżeńskie występowały zapewne zawsze, nigdy jednak nie występowały w skali tak masowej i z taką częstotliwością jak obecnie. Zasada indywidualnego najmu do pracy ułatwia odejście od rodziny któregoś z małżonków. Pracująca kobieta nie musi być zależna od męża,  lecz może utrzymywać się sama. Prawo i współczesna obyczajowość dopuszczają rozpad rodziny w uzasadnionych wypadkach. Nowe wartości i dobra, jakie ofiaruje członkom rodziny współczesny świat, indywidualizują ich postawy i dążenia. Niejednokrotnie wartości rodzinne przestają być wartościami całkowicie nadrzędnymi w stosunku do wartości i dążeń osobistych. Jeśli wzrost indywidualnych aspiracji nie jest przejściowo akceptowany w grupie rodzinnej, może być oczywiście  źródłem wewnętrznych tarć. Trudno jednak nie zauważyć zjawiska rosnących wymagań jednostek co do warunków życia i współżycia, jakie powinna zapewnić im rodzina.
           Dezorganizacja pociąga za sobą istotne, ujemne skutki społeczne. W wypadku dezorganizacji obserwujemy rozkład stosunków i związków między ludźmi. Środki społecznej kontroli przestają działać. Grupy i jednostki wyłamują się spod istniejących praw i norm. Rozpadają się grupy, źle funkcjonują instytucje, dezaktualizują się istniejące role społeczne. Obserwuje się rozpad wzorów osobowych. Dezorganizacja określonej rodziny poprzedzona jest zazwyczaj okresem napięć i konfliktów. W konflikcie jedna strona dąży do podporządkowania sobie czy narzucenia drugiej stronie własnych postaw czy sposobów działania. Konflikt może także dotyczyć dążenia do zrealizowania własnych interesów przez wyeliminowanie czy podporządkowanie sobie dążeń partnera.
     Podstawą konfliktu bywają często rozbieżności między małżonkami wynikające z ogólnospołecznych przesłanek. Mogą to być różnice kulturowe wynikające z uprzedniej przynależności do zupełnie różnych grup społecznych(np. narodowościowych) lub też wiążące się z większymi rozbieżnościami w zakresie poziomu wykształcenia. Różnice te nie determinują konfliktów, jednak w pewnych warunkach mogą im sprzyjać.
           Nie można pominąć również psychologicznego podłoża wielu konfliktów małżeńskich: trudny charakter jednego ze współmałżonków lub obojga, nerwowość, choroba psychiczna, alkoholizm, niezaradność w sprawach rodzinnych- to wszystko może być zarzewiem konfliktów.
           Nie każdy konflikt można traktować jako wstęp do poważniejszych zaburzeń rodzinnych. Z badań wynika, że nieporozumienia są na ogół stałym zjawiskiem towarzyszącym małżeństwom. Blisko połowa małżeństw przeżywa przynajmniej okresowo stan konfliktu antagonistycznego. Dopiero konflikty trwałe i nierozładowane, przeradzające się w permanentne długotrwałe napięcie w rodzinie, mogą prowadzić z czasem do bardziej poważnych skutków znajdujących swój wyraz w dezorganizacji rodziny. Rozkład rodziny jest zazwyczaj etapem poprzedzającym jej rozpad, jakkolwiek proces dezorganizacji może zatrzymać się niejednokrotnie na etapie rozkładu. Czynnikami utrzymującymi resztki wspólnoty rodzinnej są w tego rodzaju wypadkach: dom rodzinny wspólnie zamieszkiwany, elementy lub choćby resztki elementów wspólnoty majątkowej i gospodarczej oraz dzieci.
          W oparciu o literaturę socjologiczną można podać następujące, zasadnicze przyczyny dezorganizacji rodziny i rozwodów we współczesnych społeczeństwach:
        ---- postępujące procesy industrializacji i urbanizacji oraz wynikające stąd liczne   
              społeczne skutki;
        ---- oderwanie warsztatu pracy od rodziny i podejmowanie przez kobiety pracy poza
               domem;
        ---- rozwój społeczności miejskiej-szczególnie zaś środowisk wielkomiejskich,
              sprzyjających anonimowości jednostek i rodziny;
        ----wzrost wszelkich rodzajów ruchliwości społecznej;
        ----zmniejszanie się liczby dzieci w rodzinie
        ----rozwój usług zastępujących rodzinę w świadczeniach na rzecz jednostki
        ---- zmniejszenie się znaczenia niektórych funkcji rodziny;
        ---- wygasanie starych tradycji obyczajowych połączone z liberalizacją postaw wobec
              rozwodu;
        ---- zdrady małżeńskie i podejrzenia o zdrady(liczba zdrad małżeńskich wzrasta w
               społeczeństwach przemysłowych);
        ---- alkoholizm i narkomania;
        ---- rozczarowanie w małżeństwie- niespełnienie oczekiwań współmałżonka,
              niezgodność
              charakterów czy uporczywa niezgodność koncepcji życia rodzinnego oraz poglądów
              ogólnych
        ---- dezorganizacja w zakresie pracy np. brak stałych źródeł utrzymania
        ---- choroba jednego z małżonków;



        Nowe warunki życia społecznego stymulujące dewiacyjne zachowania rodzinne powodują zmiany w tradycjach obyczajowych a także w tradycyjnych zasadach prawnych. Modernizują wzory zachowania, normy i system uznawanych wartości w ten sposób, że toleruje się takie zachowania, które z punktu widzenia tradycyjnej obyczajowości byłyby nie uznawane. Analiza sytuacji jednostek i rodziny w społeczeństwach przemysłowych wykazuje niezbędność a raczej wręcz konieczność istnienia rodziny w świecie współczesnym. Niektóre funkcje rodziny nie mogą być obecnie ani w najbliższej przyszłości przejęte przez inne instytucje, jak choćby funkcja wychowawcza. Społeczeństwa nie wytworzyły dotychczas lepszej instytucji służącej celom prokreacji niż rodzina.


    BIBLIOGRAFIA:
    1.    Tyszka Z. „Socjologia rodziny”. PWN, Warszawa,1979.
    2.    Niebrzydowski L. „Psychologia ludzkich potrzeb, aspiracji i możliwości”. LODART, Lódź,1999.   



    © 2018 Przedszkole 12. All Rights Reserved.

    Please publish modules in offcanvas position.