Przedszkole Miejskie nr 12 w Otwocku
 

Vinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo Slider

Samoocena w pracy nauczyciela

┬á┬á┬á┬á Podstawowym warunkiem powstania u cz┼éowieka obrazu w┼éasnej osoby jest umiej─Ötno┼Ť─ç dokonania zr├│┼╝nicowania ja-reszta ┼Ťwiata. Zdaniem wielu autor├│w ma to miejsce ju┼╝ oko┼éo 1-go roku ┼╝ycia. To pojawienie si─Ö poczucia w┼éasnej odr─Öbno┼Ťci oznacza powstanie struktury poznawczej, wok├│┼é kt├│rej integrowane s─ů wszelkie dotycz─ůce cz┼éowieka informacje. Ta elementarna samowiedza dotyczy pocz─ůtkowo tylko w┼éasnej fizyczno┼Ťci. Pierwsze przejawy pewnej samodzielno┼Ťci w samoocenie mo┼╝na zaobserwowa─ç oko┼éo 10-go roku ┼╝ycia. Przejawia si─Ö to pr├│bami por├│wnania swojego zachowania oraz ocen szkolnych z zachowaniem i ocenami innych koleg├│w. Nieco p├│┼║niej, oko┼éo 13-go roku ┼╝ycia nabywamy umiej─Ötno┼Ť─ç posiadania krytycznego stosunku do samego siebie. Wy┼╝szy etap rozwoju ┼Ťwiadomo┼Ťci samego siebie to okres oko┼éo 15-go roku ┼╝ycia. Wtedy samoocena jest ju┼╝ bardziej pog┼é─Öbiona i opr├│cz komponentu uczuciowego pojawiaj─ů si─Ö w niej komponenty intelektualne i spo┼éeczne. Najwy┼╝szy etap to samoocena dojrza┼éa, kt├│ra charakteryzuje si─Ö umiej─Ötno┼Ťci─ů samodzielnego i krytycznego spojrzenia na siebie, co jest skutkiem zrozumienia istotnych cech w┼éasnej osobowo┼Ťci. Taki rodzaj a raczej poziom samooceny jest bardzo po┼╝─ůdany w wykonywaniu zawodu nauczyciela. Samodzielno┼Ť─ç w podejmowaniu decyzji w wypadku nauczyciela w spos├│b bezpo┼Ťredni wp┼éywa na drugiego cz┼éowieka-jego wychowanka. Za┼Ť umiej─Ötno┼Ť─ç krytycznego spojrzenia na skutki swoich dzia┼éa┼ä pozwala na sta┼ée doskonalenie warsztatu pracy, podnoszenie kwalifikacji i ustawiczn─ů prac─Ö nad sob─ů.

Jednym z centralnych element├│w samowiedzy jest w┼éa┼Ťnie samoocena, rozumiana jako rodzaj s─ůd├│w warto┼Ťciuj─ůcych. Inaczej m├│wi─ůc, jest to zesp├│┼é s─ůd├│w i opinii, kt├│re jednostka odnosi do swojej osoby, cech fizycznych i uzdolnie┼ä. Hipotetyczny mechanizm tworzenia samoocen prawdopodobnie sk┼éada si─Ö z trzech faz:
--artykulacja ocenianej cechy
--warto┼Ťciowanie jej
--formułowanie ostatecznej samooceny

Psychologowie ameryka┼äscy szeroko rozwin─Öli teori─Ö ÔÇ×ja spo┼éecznegoÔÇŁ. Wed┼éug nich w procesach spo┼éecznych oddzia┼éywa┼ä jednostka uczy si─Ö patrzenia na siebie jako na przedmiot poznania i tak siebie widzi, jak widzi j─ů najbli┼╝sze otoczenie. Wed┼éug E.Aronsona samoocena to ÔÇ×dokonywanie przez ludzi oszacowania warto┼Ťci samych siebie, to znaczy rozmiaru, w jakim spostrzegaj─ů siebie jako dobrych, kompetentnych i przyzwoitychÔÇŁ. Miar─ů poziomu samooceny globalnej jest poziom oceny tej cechy, kt├│ra uwa┼╝ana jest przez jednostk─Ö za dominuj─ůc─ů i z kt├│r─ů si─Ö identyfikuje. Ustalenie tej cechy nie jest proste, poniewa┼╝ nie zawsze j─ů sobie u┼Ťwiadamiamy, b─ůd┼║ z r├│┼╝nych powod├│w nie chcemy jej ujawnia─ç.

Jest to jednak mo┼╝liwe na drodze:
--obserwacji samego siebie w r├│┼╝nych sytuacjach
--okre┼Ťlania tego, co eksponujemy, jako najbardziej dla nas charakterystyczne
--oceny, a nast─Öpnie ustalenia hierarchii osobistych warto┼Ťci

┬á┬á┬á┬á┬á┬á U┼Ťwiadomienie sobie czym jest i w jaki spos├│b kszta┼étuje si─Ö samoocena mo┼╝e by─ç dla nauczyciela istotn─ů wiedz─ů, kt├│r─ů to wiedz─Ö warto wykorzystywa─ç w codziennej pracy. Gdy nauczyciel umie wytworzy─ç w sobie konieczno┼Ť─ç sta┼éej samooceny w┼éasnych postaw oraz weryfikacji w┼éasnych dzia┼éa┼ä, ┼éatwiej o korzystny klimat wsp├│┼épracy w zespole, ┼éatwiej te┼╝ o osi─ůganie optymalnych efekt├│w pracy. Ustawiczna ocena swoich dzia┼éa┼ä sprzyja autorefleksji, analitycznemu a zarazem syntetycznemu spojrzeniu na sw├│j dotychczasowy dorobek. U┼éatwia zarazem wytyczenie sobie nowych, bardziej ambitnych cel├│w do realizacji na przysz┼éo┼Ť─ç. Mo┼╝emy, zatem m├│wi─ç o r├│┼╝nych funkcjach, jakie spe┼énia samowiedza.

Nauki psychologiczne wyr├│┼╝niaj─ů cztery podstawowe funkcje samowiedzy:

--┬á poznawcza; polegaj─ůca na ÔÇ×odkrywaniuÔÇŁ w┼éasnej osoby i swoich w┼éa┼Ťciwo┼Ťci
--┬á instrumentalna; znajomo┼Ť─ç w┼éasnych cech, kt├│ra wp┼éywa na rodzaj
     podejmowanych przez człowieka działań i celów, jakie sobie stawia 
--┬á motywacyjna; przejawia si─Ö ona w d─ů┼╝eniu cz┼éowieka do zachowania pewnej
┬á┬á┬á┬á stabilno┼Ťci wiedzy na sw├│j temat i wi─ů┼╝e si─Ö z powstawaniem standard├│w ÔÇ×ja
┬á┬á┬á┬á idealnegoÔÇŁ. Rozbie┼╝no┼Ť─ç, jak─ů dostrzega jednostka mi─Ödzy tymi standardami┬á┬á┬á
┬á┬á┬á┬á a rzeczywisto┼Ťci─ů, powinna stymulowa─ç do podejmowania dzia┼éa┼ä o
     charakterze samowychowawczym. Najkorzystniejszym dla jednostki jest taki
┬á┬á┬á┬á poziom rozbie┼╝no┼Ťci pomi─Ödzy ÔÇ×ja realnymÔÇŁ a ÔÇ×ja idealnymÔÇŁ, kt├│ry pozwala
┬á┬á┬á┬á dostrzec potrzeby zmian i mo┼╝liwo┼Ťci ich dokonania
--┬á generatywna; rozwija si─Ö wraz z my┼Ťleniem abstrakcyjnym. Samowiedza ju┼╝
     posiadana staje się źródłem nowych informacji o sobie, na drodze
┬á┬á┬á┬á przetwarzania i organizowania zdobytej wcze┼Ťniej wiedzy i do┼Ťwiadcze┼ä

     Jeżeli znamy i rozumiemy funkcje samooceny i mechanizmy jej działania, można uznać, że posiadamy dogodne narzędzie do doskonalenia rozwoju własnej osoby, a dzięki temu również i warsztatu pracy. Wykorzystanie w praktyce wiedzy o sobie sprzyja:

-- indywidualnemu rozwojowi nauczyciela
-- ustawicznemu podnoszeniu efektywno┼Ťci pracy ca┼éego zespo┼éu
-- współdziałaniu i współorganizacji pomiędzy nauczycielami.   

BIBLIOGRAFIA

1.┬á┬á┬á W┼éodarski Z., Matczak A.: ÔÇ×Wprowadzenie do psychologiiÔÇŁ. WSiP, Warszawa, 1998.
2.┬á┬á┬á Zaborowski Z.: ÔÇ×Samoocena dzieckaÔÇŁ w ÔÇ×Problemy Opieku┼äczo-WychowawczeÔÇŁ, 1965 nr 4.
3.┬á┬á┬á Aronson E., Wilson T., Akert R.: ÔÇ×Psychologia spo┼éeczna ÔÇô serce i umys┼éÔÇť. Zysk i S-ka, Pozna┼ä 1997.