Przedszkole Miejskie nr 12 w Otwocku
 

Vinaora Nivo SliderVinaora Nivo SliderVinaora Nivo Slider

Rodzina i jej patologie

┬á┬á┬á┬á W ostatnim dwudziestoleciu zar├│wno socjolodzy, pedagodzy jak i psycholodzy du┼╝o miejsca po┼Ťwi─Öcali problemom rodziny. Prowadzone przez nich badania najcz─Ö┼Ťciej ogniskowa┼éy si─Ö wok├│┼é postaw rodzicielskich, struktury rodziny, wp┼éywu rodziny na socjalizacj─Ö dzieci i m┼éodzie┼╝y oraz kszta┼étowanie si─Ö wi─Özi emocjonalnej w rodzinie.
┬á┬á┬á┬á Rodzina jest pierwszym i jak si─Ö wydaje najwa┼╝niejszym ┼Ťrodowiskiem wychowawczym, a jednocze┼Ťnie tym, kt├│re oddzia┼éuje na jednostk─Ö najd┼éu┼╝ej. W niej dziecko uczy si─Ö kontaktu emocjonalnego z matk─ů, nawi─ůzuje pierwsze kontakty spo┼éeczne z innymi osobami i zdobywa pierwsze do┼Ťwiadczenia w zakresie wsp├│┼é┼╝ycia i wsp├│┼édzia┼éania w ┼Ťrodowisku. Czynnikami wp┼éywaj─ůcymi na rozw├│j spo┼éeczny dziecka s─ů: ┼Ťwiadomo┼Ť─ç cel├│w wychowawczych rodzic├│w i spos├│b ich realizacji, postawy rodzicielskie, wi─Özi emocjonalne w rodzinie i rodzaj stosunk├│w mi─Ödzyosobowych na terenie domu rodzinnego, a tak┼╝e struktura rodziny i jej poziom moralno spo┼éeczny. Czynniki te maj─ů istotne znaczenie dla kszta┼étowania stopnia przystosowania spo┼éecznego dziecka i nabywania umiej─Ötno┼Ťci nawi─ůzywania pozytywnych kontakt├│w interpersonalnych.
┬á┬á┬á┬á W rodzinie istniej─ů r├│┼╝ne systemy wzajemnych powi─ůza┼ä uczuciowych i oddzia┼éywa┼ä spo┼éecznych. Ka┼╝dy z cz┼éonk├│w rodziny ma wp┼éyw na ich intensywno┼Ť─ç i tre┼Ť─ç, a tak┼╝e na rozw├│j i zmian─Ö zachowania innych os├│b. Ka┼╝dy z nich pe┼éni tak┼╝e okre┼Ťlone role, ma przypisane prawa i obowi─ůzki, a tym samym zajmuje okre┼Ťlon─ů pozycj─Ö w rodzinie. Rodzina ma sw─ů struktur─Ö wyznaczon─ů przez uk┼éad r├│l spo┼éecznych: m─Ö┼╝a, ┼╝on─Ö, ojca, matk─Ö dziecko oraz wynikaj─ůcy z niej uk┼éad stosunk├│w mi─Ödzyosobowych. R├│wnocze┼Ťnie opiera si─Ö na specyficznych wzorach zachowania, charakterystycznych jedynie dla tej rodziny, powsta┼éych w wyniku interakcji jej cz┼éonk├│w w wielu sytuacjach ┼╝ycia codziennego oraz nagromadzonych tradycji pokoleniowych.

Podstawowe funkcje rodziny.

Z.Tyszka wyróżnił cztery podstawowe grupy funkcji, jakie spełnia rodzina:

-- funkcje biopsychiczne
-- funkcj ekonomiczne
-- funkcje spo┼éeczno-wyznaczaj─ůce
-- funkcje socjopsychologiczne

┬á┬á┬á┬á Na pierwsz─ů grup─Ö sk┼éadaj─ů si─Ö: funkcja prokreacyjna i seksualna. Prokreacja polega na dostarczaniu spo┼éecze┼ästwu nowych cz┼éonk├│w. Funkcja seksualna wi─ů┼╝e si─Ö z zaspokojeniem potrzeb biopsychicznych ma┼é┼╝onk├│w. W drugiej grupie wyr├│┼╝nia si─Ö funkcj─Ö materialno-ekonomiczn─ů polegaj─ůc─ů na pracy zarobkowej cz┼éonk├│w rodziny i zabezpieczaj─ůco-opieku┼äcz─ů, w ramach kt├│rej mieszcz─ů si─Ö dzia┼éania zmierzaj─ůce do zapewnienia jednostkom wchodz─ůcym w sk┼éad rodziny jak najlepszego bytu.
Trzeci─ů grup─Ö stanowi─ů: funkcja klasowa oraz legalizacyjno-kontrolna. Ich celem jest wyznaczanie pozycji cz┼éonk├│w rodziny w strukturze spo┼éecznej i funkcjonowanie zachowa┼ä zgodnych z normami spo┼éecznymi i wewn─Ötrznymi rodziny. Funkcje: socjalizacyjno-wychowawcza, kulturalna, rekreacyjno-towarzyska i emocjonalno-akspresyjna stanowi─ů ostatni─ů z wymienionych grup. Dzi─Öki nim rodzina wprowadza dziecko w ┼╝ycie spo┼éeczne, ┼Ťwiat kultury, zaspokaja jego potrzeby emocjonalne, przygotowuje do pe┼énienia r├│l spo┼éecznych. Szczeg├│lnie wa┼╝ne s─ů te dzia┼éania rodziny, dzi─Öki kt├│rym dziecko nabywa podstawowych umiej─Ötno┼Ťci ┼╝yciowych, poznaje otaczaj─ůcy go ┼Ťwiat, staje si─Ö cz┼éonkiem spo┼éecze┼ästwa. Czasami zdarzaj─ů si─Ö zaburzenia w wype┼énianiu przez rodzin─Ö jednej b─ůd┼║ kilku funkcji, mamy wtedy do czynienia z patologi─ů ┼╝ycia rodzinnego.

Patologia ┼╝ycia rodzinnego jest jedn─ů z kategorii patologii spo┼éecznej, kt├│r─ů mo┼╝na okre┼Ťli─ç, jako negatywn─ů kategori─Ö zjawisk spo┼éecznych. Chodzi tu o zjawiska spo┼éeczne ujemnie oceniane przez spo┼éecze┼ästwo ze wzgl─Ödu na sw─ů szkodliwo┼Ť─ç, na sw─ů kolizj─Ö z obowi─ůzuj─ůcym kodeksem moralnym czy prawnym.
Zjawisk patologicznych nie mo┼╝na doszukiwa─ç si─Ö wy┼é─ůcznie w tych rodzinach, gdzie nast─ůpi┼é formalny rozw├│d.
Skrajne nieprzystosowanie ma┼é┼╝e┼äskie mo┼╝e tak┼╝e powodowa─ç rozk┼éad ┼╝ycia rodzinnego nie prowadz─ůcy do formalnego rozwodu. W takiej sytuacji jednak te┼╝ mo┼╝na m├│wi─ç o patologii ┼╝ycia rodzinnego.
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á Rodzina wsp├│┼éczesna znalaz┼éa si─Ö w obliczu trudnych problem├│w, jakie dawniej nie wyst─Öpowa┼éy z tak─ů si┼é─ů. Na przyk┼éad zdrady ma┼é┼╝e┼äskie wyst─Öpowa┼éy zapewne zawsze, nigdy jednak nie wyst─Öpowa┼éy w skali tak masowej i z tak─ů cz─Östotliwo┼Ťci─ů jak obecnie. Zasada indywidualnego najmu do pracy u┼éatwia odej┼Ťcie od rodziny kt├│rego┼Ť z ma┼é┼╝onk├│w. Pracuj─ůca kobieta nie musi by─ç zale┼╝na od m─Ö┼╝a,┬á lecz mo┼╝e utrzymywa─ç si─Ö sama. Prawo i wsp├│┼éczesna obyczajowo┼Ť─ç dopuszczaj─ů rozpad rodziny w uzasadnionych wypadkach. Nowe warto┼Ťci i dobra, jakie ofiaruje cz┼éonkom rodziny wsp├│┼éczesny ┼Ťwiat, indywidualizuj─ů ich postawy i d─ů┼╝enia. Niejednokrotnie warto┼Ťci rodzinne przestaj─ů by─ç warto┼Ťciami ca┼ékowicie nadrz─Ödnymi w stosunku do warto┼Ťci i d─ů┼╝e┼ä osobistych. Je┼Ťli wzrost indywidualnych aspiracji nie jest przej┼Ťciowo akceptowany w grupie rodzinnej, mo┼╝e by─ç oczywi┼Ťcie┬á ┼║r├│d┼éem wewn─Ötrznych tar─ç. Trudno jednak nie zauwa┼╝y─ç zjawiska rosn─ůcych wymaga┼ä jednostek co do warunk├│w ┼╝ycia i wsp├│┼é┼╝ycia, jakie powinna zapewni─ç im rodzina.
┬á┬á┬á┬á┬á┬á Dezorganizacja poci─ůga za sob─ů istotne, ujemne skutki spo┼éeczne. W wypadku dezorganizacji obserwujemy rozk┼éad stosunk├│w i zwi─ůzk├│w mi─Ödzy lud┼║mi. ┼Ürodki spo┼éecznej kontroli przestaj─ů dzia┼éa─ç. Grupy i jednostki wy┼éamuj─ů si─Ö spod istniej─ůcych praw i norm. Rozpadaj─ů si─Ö grupy, ┼║le funkcjonuj─ů instytucje, dezaktualizuj─ů si─Ö istniej─ůce role spo┼éeczne. Obserwuje si─Ö rozpad wzor├│w osobowych. Dezorganizacja okre┼Ťlonej rodziny poprzedzona jest zazwyczaj okresem napi─Ö─ç i konflikt├│w. W konflikcie jedna strona d─ů┼╝y do podporz─ůdkowania sobie czy narzucenia drugiej stronie w┼éasnych postaw czy sposob├│w dzia┼éania. Konflikt mo┼╝e tak┼╝e dotyczy─ç d─ů┼╝enia do zrealizowania w┼éasnych interes├│w przez wyeliminowanie czy podporz─ůdkowanie sobie d─ů┼╝e┼ä partnera.
┬áPodstaw─ů konfliktu bywaj─ů cz─Östo rozbie┼╝no┼Ťci mi─Ödzy ma┼é┼╝onkami wynikaj─ůce z og├│lnospo┼éecznych przes┼éanek. Mog─ů to by─ç r├│┼╝nice kulturowe wynikaj─ůce z uprzedniej przynale┼╝no┼Ťci do zupe┼énie r├│┼╝nych grup spo┼éecznych(np. narodowo┼Ťciowych) lub te┼╝ wi─ů┼╝─ůce si─Ö z wi─Ökszymi rozbie┼╝no┼Ťciami w zakresie poziomu wykszta┼écenia. R├│┼╝nice te nie determinuj─ů konflikt├│w, jednak w pewnych warunkach mog─ů im sprzyja─ç.
┬á┬á┬á┬á┬á┬á Nie mo┼╝na pomin─ů─ç r├│wnie┼╝ psychologicznego pod┼éo┼╝a wielu konflikt├│w ma┼é┼╝e┼äskich: trudny charakter jednego ze wsp├│┼éma┼é┼╝onk├│w lub obojga, nerwowo┼Ť─ç, choroba psychiczna, alkoholizm, niezaradno┼Ť─ç w sprawach rodzinnych- to wszystko mo┼╝e by─ç zarzewiem konflikt├│w.
┬á┬á┬á┬á┬á┬á Nie ka┼╝dy konflikt mo┼╝na traktowa─ç jako wst─Öp do powa┼╝niejszych zaburze┼ä rodzinnych. Z bada┼ä wynika, ┼╝e nieporozumienia s─ů na og├│┼é sta┼éym zjawiskiem towarzysz─ůcym ma┼é┼╝e┼ästwom. Blisko po┼éowa ma┼é┼╝e┼ästw prze┼╝ywa przynajmniej okresowo stan konfliktu antagonistycznego. Dopiero konflikty trwa┼ée i nieroz┼éadowane, przeradzaj─ůce si─Ö w permanentne d┼éugotrwa┼ée napi─Öcie w rodzinie, mog─ů prowadzi─ç z czasem do bardziej powa┼╝nych skutk├│w znajduj─ůcych sw├│j wyraz w dezorganizacji rodziny. Rozk┼éad rodziny jest zazwyczaj etapem poprzedzaj─ůcym jej rozpad, jakkolwiek proces dezorganizacji mo┼╝e zatrzyma─ç si─Ö niejednokrotnie na etapie rozk┼éadu. Czynnikami utrzymuj─ůcymi resztki wsp├│lnoty rodzinnej s─ů w tego rodzaju wypadkach: dom rodzinny wsp├│lnie zamieszkiwany, elementy lub cho─çby resztki element├│w wsp├│lnoty maj─ůtkowej i gospodarczej oraz dzieci.
┬á┬á┬á┬á┬á W oparciu o literatur─Ö socjologiczn─ů mo┼╝na poda─ç nast─Öpuj─ůce, zasadnicze przyczyny dezorganizacji rodziny i rozwod├│w we wsp├│┼éczesnych spo┼éecze┼ästwach:
┬á┬á┬á ---- post─Öpuj─ůce procesy industrializacji i urbanizacji oraz wynikaj─ůce st─ůd liczne┬á┬á┬á
          społeczne skutki;
    ---- oderwanie warsztatu pracy od rodziny i podejmowanie przez kobiety pracy poza
           domem;
┬á┬á┬á ---- rozw├│j spo┼éeczno┼Ťci miejskiej-szczeg├│lnie za┼Ť ┼Ťrodowisk wielkomiejskich,
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á sprzyjaj─ůcych anonimowo┼Ťci jednostek i rodziny;
┬á┬á┬á ----wzrost wszelkich rodzaj├│w ruchliwo┼Ťci spo┼éecznej;
    ----zmniejszanie się liczby dzieci w rodzinie
┬á┬á┬á ----rozw├│j us┼éug zast─Öpuj─ůcych rodzin─Ö w ┼Ťwiadczeniach na rzecz jednostki
    ---- zmniejszenie się znaczenia niektórych funkcji rodziny;
┬á┬á┬á ---- wygasanie starych tradycji obyczajowych po┼é─ůczone z liberalizacj─ů postaw wobec
          rozwodu;
    ---- zdrady małżeńskie i podejrzenia o zdrady(liczba zdrad małżeńskich wzrasta w
           społeczeństwach przemysłowych);
    ---- alkoholizm i narkomania;
    ---- rozczarowanie w małżeństwie- niespełnienie oczekiwań współmałżonka,
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á niezgodno┼Ť─ç
┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á charakter├│w czy uporczywa niezgodno┼Ť─ç koncepcji ┼╝ycia rodzinnego oraz pogl─ůd├│w
          ogólnych
    ---- dezorganizacja w zakresie pracy np. brak stałych źródeł utrzymania
    ---- choroba jednego z małżonków;



┬á┬á┬á Nowe warunki ┼╝ycia spo┼éecznego stymuluj─ůce dewiacyjne zachowania rodzinne powoduj─ů zmiany w tradycjach obyczajowych a tak┼╝e w tradycyjnych zasadach prawnych. Modernizuj─ů wzory zachowania, normy i system uznawanych warto┼Ťci w ten spos├│b, ┼╝e toleruje si─Ö takie zachowania, kt├│re z punktu widzenia tradycyjnej obyczajowo┼Ťci by┼éyby nie uznawane. Analiza sytuacji jednostek i rodziny w spo┼éecze┼ästwach przemys┼éowych wykazuje niezb─Ödno┼Ť─ç a raczej wr─Öcz konieczno┼Ť─ç istnienia rodziny w ┼Ťwiecie wsp├│┼éczesnym. Niekt├│re funkcje rodziny nie mog─ů by─ç obecnie ani w najbli┼╝szej przysz┼éo┼Ťci przej─Öte przez inne instytucje, jak cho─çby funkcja wychowawcza. Spo┼éecze┼ästwa nie wytworzy┼éy dotychczas lepszej instytucji s┼éu┼╝─ůcej celom prokreacji ni┼╝ rodzina.


BIBLIOGRAFIA:
1.┬á┬á┬á Tyszka Z. ÔÇ×Socjologia rodzinyÔÇŁ. PWN, Warszawa,1979.
2.┬á┬á┬á Niebrzydowski L. ÔÇ×Psychologia ludzkich potrzeb, aspiracji i mo┼╝liwo┼ŤciÔÇŁ. LODART, L├│d┼║,1999.┬á┬á┬á